ระยะเวลาที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่

เป็นที่ทราบกันดีว่าเด็กอายุมากกว่า 6 เดือนจนถึง 2 ปี สามารถทานอาหารตามวัยร่วมกับนมแม่ได้ และสามารถให้นมแม่นานกว่า 2 ปี ก็ได้ แต่หลังจาก 2 ปี ไปแล้วควรให้ถึงอายุเท่าไร ยังไม่มีคำตอบแน่ชัด แต่คาดว่าสามารถให้ได้นานถึง 7 ปี โดยพิจารณาจากหลายสาเหตุดังนี้

1. ในการศึกษาจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดต่างๆ พบว่า
   – สัตว์บางชนิดจะหยุดกินนมแม่ เมื่อน้ำหนักตัวเป็น 4 เท่าของน้ำหนักแรกเกิด
   – สัตว์บางชนิดจะหยุดกินนมแม่ เมื่อมีน้ำหนักตัว 1 ใน 3 ของน้ำหนักเมื่อโตเต็มที่
   – สัตว์บางชนิดจะหยุดกินนมแม่ เมื่อฟันแท้ซี่แรกขึ้น
   – ในสัตว์ที่ใกล้เคียงมนุษย์ที่สุดอย่างลิงกอริลล่าและชิมแปนซี ให้นมลูกนาน 6 ปี (ลิงกอริลล่าและชิมแปนซีมีอายุขัย 30-40 ปี)
   ดังนั้นเมื่อพิจารณาหลักฐานทั้งหมดเทียบกับมนุษย์ จะพบว่าพออายุ 2.5 ปี คนจะน้ำหนักตัวเป็น 4 เท่าของน้ำหนักแรกเกิด และพออายุ 6-7 ปี จะมีฟันแท้ซี่แรกขึ้นและมีน้ำหนักตัว 1 ใน 3 ของน้ำหนักเมื่อโตเต็มที่ จึงสามารถสรุปได้ว่า คนควรให้ลูกกินนมนานอย่างน้อย 2.5 ปี และกินได้นานถึง 7 ปี
2. หากมองในแง่ของภูมิคุ้มกัน เด็กจะมีภูมิคุ้มกันในระดับที่ใกล้เคียงกับผู้ใหญ่เมื่ออายุ 6 ปี ในเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี ภูมิคุ้มกันยังจัดว่าอยู่ในระดับต่ำอยู่ทำให้ได้เจ็บป่วยได้ง่าย การได้รับนมแม่ทำให้เด็กได้รับสารสำคัญที่หลั่งจากเม็ดเลือดขาวที่มีอยู่ในนมแม่ ซึ่งเป็นตัวช่วยกระตุ้นการสร้างภูมิต้านทาน
3. การสร้างปลอกหุ้มเส้นใยประสาทในสมองและระบบประสาทต่างๆ จะเสร็จสมบูรณ์เมื่ออายุ 7 ปี หากได้รับ DHA และ ARA ในช่วงระหว่างการสร้างนี้จะทำเด็กมีสมองและจอประสาทตาที่ดีที่สุด ซึ่ง DHA และ ARA พบได้ในนมแม่ไม่ใช่นมวัว อย่างไรก็ตาม นมผงบางชนิดมีการเติม DHA และ ARA ลงไปด้วย แต่ก็ยังไม่มีหลักฐานหนักแน่นมากพอจะยืนยันได้ว่าการเติม DHA และ ARA ในนมผงทำให้เด็กได้รับประโยชน์ได้พอๆกับนมแม่จริงๆ
4. เด็กจะเริ่มเปลี่ยนแปลงกระบวนการคิดให้มีความซับซ้อนมากขึ้นและมีคุณภาพมากขึ้นเมื่ออายุ 7 ปี หากเด็กยังได้กินนมแม่ในช่วงเวลานี้ จะช่วยสร้างความสัมพันธ์ระหว่างแม่กับลูกให้แน่นแฟ้น อันเป็นพื้นฐานความรักความอบอุ่นของครอบครัว
5. สำหรับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม การมีฟันแท้ซี่แรกเป็นสัญญาณที่บ่งบอกถึงความพร้อมสำหรับการพึ่งพาตนเอง ซึ่งเด็กจะมีเด็กจะมีฟันแท้ซี่แรกเมื่ออายุได้ 6-7 ปี

ประโยชน์ของนมแม่

นมแม่มีภูมิต้านทานและสารอื่นๆที่ช่วยต่อสู้กับเชื้อโรค นอกจากนี้ยังมีสารอาหารอีกหลายชนิดที่ช่วยเสริมสร้างพัฒนาการทางสมอง งานวิจัยพบว่าทารกที่ได้นมแม่จะแข็งแรงกว่าทารกที่ได้นมผง นอกจากนี้นมแม่ยังมีข้อดีอีกหลายประการที่นมผงเลียนแบบไม่ได้ อาทิเช่น

1. ธาตุเหล็กที่อยู่ในนมแม่เป็นชนิดที่ดูดซึมได้ง่าย ในขณะที่ธาตุเหล็กที่อยู่ในนมผงนั้นเป็นชนิดที่ดูดซึมได้ยากกว่า
2. สารอาหารหลายชนิดที่อยู่ในนมแม่ช่วยเสริมสร้างพัฒนาการทางสมอง และแม้ว่านมผงจะเติมสารเหล่านั้นเข้าไปด้วยเหมือนกัน แต่งานวิจัยก็ยังแสดงให้เห็นว่าทารกที่กินนมแม่มีระดับสติปัญญาดีกว่า
3. ในนมแม่มีสารหลายชนิดที่นมผงไม่สามารถใส่เข้าไปได้
4. ทารกที่กินนมแม่มักมีความฉลาดทางอารมณ์ และร่าเริง แจ่มใส กว่าทารกที่กินนมผง
5. การที่ลูกดูดนมแม่ช่วยลดน้ำหนักตัวของแม่หลังคลอดได้ ช่วยไม่ให้มีปัญหาตกเลือดเพราะมดลูกบีบตัวดีขึ้น

แล้วทำไมจึงมีแม่หลายคนตัดสินใจหยุดให้นมลูกก่อนเวลาอันควร?

มีหลายสาเหตุที่ทำให้แม่หลายคนตัดสินใจหยุดให้นมลูกก่อนวัยอันควร อาทิเช่น

1. คนรอบข้างบอกว่าหยุดให้นมลูกได้แล้ว ไม่มีประโยชน์แล้ว ไม่ควรให้นมลูกนานเกินไป หากเจอกรณีแบบนี้ให้นิ่งเฉย ไม่ต้องสนใจ ไม่ต้องเชื่อ
2. ลูกตัวเล็ก น้ำหนักน้อย เลยคิดว่า หากไม่เลิกนมแม่ ลูกจะไม่กินข้าว ทำให้ไม่โต กรณีแบบนี้ให้เปลี่ยนวิธีคิด อย่าไปยึดติดกับตัวเลข เด็กบางคนกินเก่ง เด็กบางคนกินไม่เก่ง เรื่องพวกนี้พันธุกรรมเป็นตัวกำหนด บางครั้งกินเยอะไปก็เป็นโรคอ้วนได้ สิ่งที่คุณแม่ต้องทำคือควบคุมให้ลูกได้รับแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์ ไม่ให้ลูกกินขนม ไม่บังคับจนลูกต่อต้านการกิน  แล้วลูกกินได้แค่ไหน ก็แค่นั้น ขอให้สุดท้ายแล้วลูกมีสุขภาพแข็งแรง พัฒนาการปกติเป็นพอ
3. ลูกตื่นกลางคืนบ่อย เลยอยากให้นมวัวเพราะจะได้อยู่ท้อง จะได้หลับยาว ความเป็นจริงคือ แม้ว่าเด็กจะกินนมวัว ก็พบเด็กตื่นมากินนมกลางคืนได้พอๆกับเด็กที่กินนมแม่ และการให้เด็กกินนมวัวตอนกลางคืน คราบนมวัวในปากจะทำให้เด็กฟันผุได้ บางคนห่วงว่าการที่ลูกตื่นกลางคืน growth hormone จะไม่หลั่ง ทำให้ตัวเตี้ย อันที่จริงคือ ช่วงที่เค้าตื่นเป็นช่วงที่ไม่ได้หลับลึกอยู่แล้ว  หากอยู่ในช่วงหลับลึกที่ฮอร์โมนหลั่งเขาก็ไม่ตื่น ดังนั้นจึงไม่มีน่ากังวลในประเด็นนี้

อ้างอิง :

1. บทความเรื่อง เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ได้นานเพียงใด โดย พญ.สุธีรา เอื้อไพโรจน์กิจ
2. บทความเรื่อง ประโยชน์ของการให้นมแม่ โดย พญ.สุธีรา เอื้อไพโรจน์กิจ
3. บทความเรื่อง เหตุผลที่ทำให้แม่ต้องหยุดให้นมแม่ก่อนเวลาอันควร โดย พญ.สุธีรา เอื้อไพโรจน์กิจ

ขอบคุณ infographic จาก สสส. ครับ

วันนี้ Jaslyn มีเรื่องกล้วยๆ มาบอกต่อ

กล้วย เป็นอาหารที่มีคุณประโยชน์ อุดมด้วยวิตามินมากมาย

มีคำถามหนึ่งที่น่าสนใจในการป้องกันโรคไข้ซิก้า ค่ะ คือ

คนท้องสามารถใช้ยากันยุงได้หรือไม่ จะใช้แบบไหนดี

ขอเล่าก่อนว่าสารที่ใช้ปกป้องเราจากยุงร้าย แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ

สวัสดีค่ะ สาวๆ วันนี้ Jaslyn จะมาเตือนภัย และบอกเล่าเกี่ยวกับโรคไข้ซิก้าค่ะ

โดยเฉพาะสาวๆที่กำลังเป็นตั้งครรภ์ เตรียมเป็นคุณแม่มือใหม่ ต้องอ่านค่ะ !!!

โรคไข้ซิก้า (Zika Fever) เกิดจากเชื้อไวรัส ที่ชื่อ ซิก้า ไวรัส (Zika Virus) ซึ่งเป็นเชื้อไวรัสในสกุล (Genus) Flavivirus พาหะนำโรคนี้ ก็คือ เจ้ายุงลาย ตัวเดียวกับที่เป็นพาหะของเชื้อไวรัสแดงกี ที่ทำให้เกิดโรคไข้เลือดออกเลยค่ะ นอกจากนี้ยังสามารถส่งผ่านเชื้อไวรัสติดต่อจากทางเพศสัมพันธ์ได้ด้วยค่ะ

ไวรัสชนิดนี้มีการระบาดอย่างหนักในแถบประเทศอเมริกาใต้ เช่น บราซิล เม็กซิโก โคลอมเบีย ฯลฯ รวมถึงหมู่เกาะแปซิฟิกและ Cape Verde ในแอฟริกา

ในประเทศไทยโดยกระทรวงสาธารณสุขรายงานพบเชื้อนี้ในปี พ.ศ. 2506 จากการพบสารภูมิต้านทานโรคนี้ในเลือดผู้ป่วยในกรุงเทพฯ 1 ราย แต่ที่มีการยืนยันทางการแพทย์แน่ชัดว่ามีการติดเชื้อนี้คือในปี พ.ศ. 2555 และในขณะนี้มีผู้ป่วยติดเชื้อไวรัสซิกา ในเขตสาทร รวมจำนวน 21 คน

ผู้ที่ได้รับเชื้อไวรัสซิกาส่วนใหญ่มักไม่มีอาการ จะมีเพียง 20-25% ที่แสดงอาการ

ผู้ที่มีอาการ จะแสดงอาการภายใน 2 – 12 วัน (ทั่วๆไป 2 – 7 วัน)

โดยอาการจะคล้ายอาการของโรคไข้เลือดออกแต่อาการจะรุนแรงน้อยกว่ามาก

อาการดังกล่าวได้แก่

1. มีไข้เฉียบพลัน มักเป็นไข้ไม่สูงมาก ประมาณ 38.5 องศาเซลเซียส …. ไข้เลือดออกและโรคปวดข้อยุงลายมักเป็นไข้สูงมากกว่า 38.5 องศาเซลเซียส
2. ปวดศีรษะ, ปวดข้อ, อ่อนเพลียแต่ไม่มาก เท่าไข้เลือดออก
3. มีผื่นแดงขึ้นตามผิวหนังได้ทั่วร่างกาย
4. เยื่อตาอักเสบ ตาแดง (เป็นอาการสำคัญ ซึ่งเป็นอาการที่แตกต่างจากไข้เลือดออก ที่มักจะไม่มีอาการนี้)โดยมักมีอาการอยู่ประมาณ 3 – 7 วัน แล้วอาการจะค่อยๆดีขึ้นและส่วนใหญ่จะหายใน 7 วัน
   

การรักษา

ส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการ ยังไม่มีวัคซีนหรือยาต้านไวรัสสำหรับโรคนี้ แต่ให้หลีกเลี่ยงการใช้ยาในกลุ่ม NSAIDS เช่น แอสไพริน ไอบูโพรเฟน เพราะมีผลต่อเกร็ดเลือดและเสี่ยงต่อภาวะเลือดออกง่าย

โดยทั่วไปไวรัสซิกาเป็นโรคที่ไม่รุนแรง
ผู้ป่วยเกือบทุกคนหายได้เองจากการดูแลตนเองในเบื้องต้นโดยไม่ต้องพบแพทย์ อัตราการตายต่ำ

แต่ข้อสำคัญคือ ไวรัสชนิดนี้สามารถผ่านรกได้
ดังนั้นในหญิงตั้งครรภ์ โดยเฉพาะ ในไตรมาสแรกของการตั้งครรภ์ เชื้อไวรัสนี้จะก่อให้เกิดการเจริญเติบโตที่ผิดปกติกับสมองของทารกในครรภ์ ส่งผลให้ทารกเกิดความพิการแต่กำเนิดได้ คือ มีโรคศีรษะเล็ก กะโหลกศีรษะและสมองเจริญ เติบโตไม่เต็มที่ สมองมีพัฒนาการล่าช้า อาจพบภาวะมีหินปูนไปจับในเนื้อเยื่อตา และมีลูกตาเจริญเติบโตเล็กผิดปกติ ซึ่งส่งผลต่อการมองเห็น

ดังนั้นหลายประเทศจึงห้ามสตรีตั้งครรภ์หรือสตรีที่วางแผนจะตั้งครรภ์เดินทางไปยังประเทศที่มีโรคนี้เป็นโรคประจำถิ่น และในบางประเทศยังแนะนำให้สตรีที่เพิ่งเดินทางกลับจากประเทศที่มีโรคนี้เป็นโรคประจำถิ่น ในระยะเวลา 1 ปี หลังกลับประเทศดังกล่าว ควรปรึกษาแพทย์ก่อนตั้งครรภ์ (เพราะถึงจะหายจากอาการแสดงของโรคแล้ว แต่เชื้อไวรัสนี้ยังสามารถอยู่ต่อในร่างกายได้นาน 6 เดือน – 1 ปี)

การป้องกัน

1. กำจัดแหล่งน้ำขัง
2. ป้องกันตนเองจากถูกยุงลายกัด ทายากันยุง, นอนกางมุ้ง, สวมใส่เสื้อผ้าแขนยาว ขายาว
3. เมื่อตั้งครรภ์ไม่เดินทางไปยังแหล่งที่มีโรคนี้เป็นโรคประจำถิ่น
4. เมื่อกลับจากประเทศที่มีโรคนี้เป็นโรคประจำถิ่น ภายใน 1 ปี หากวางแผนจะตั้งครรภ์ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
5. หากคู่นอนมีการเดินทางไปในประเทศที่มีการแพร่ระบาด อาจจะจำเป็นต้องใช้ถุงยางอนามัย อย่างน้อย 6 เดือน หากจะมีเพศสัมพันธ์โดยสรุปแล้ว โรคนี้ไม่น่ากังวลมากสำหรับคนทั่วไป แต่น่ากังวลและต้องระวังกันมากๆ สำหรับคนที่วางแผนตั้งครรภ์หรือกำลังตั้งครรภ์ หากมองในภาพกว้างโรคนี้สามารถส่งผลกระทบต่อโครงสร้างประชากรในรุ่นนั้นๆได้เลยค่ะหากมีการระบาดที่รุนแรง ซึ่งถือว่าเป็นโรคหนึ่งที่ต้องเฝ้าระวังค่ะแล้วพบกันใหม่นะคะ กับข้อมูลดีๆ จาก Jaslyn

อ้างอิง

http://www.chp.gov.hk/files/pdf/zika_factsheet_thai.pdf
https://www.bangkokhospital.com/index.php/th/diseases-treatment/zika-virus-1
http://www.pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/301/ไข้ซิกา…ภัยใหม่จากยุงลายตัวเก่า/
http://www.posttoday.com/social/health/453859