จากที่เห็น มีหลายๆเว็บไซต์เขียนคำแนะนำสำหรับวิธีการแก้ปัญหากรณีลืมทานยาคุมกำเนิด ซึ่งเอาจริงๆก็ยังเป็นรายละเอียดแบบคร่าวๆ หากต้องพิจารณากันจริงๆ มันมีรายละเอียดปลึกย่อยลงไปอีก โดยเฉพาะพวกยาคุมกำเนิดที่ฮอร์โมนต่ำ หากเผลอไปอิงตามอาจมีความเสี่ยงที่ทำให้ระดับฮอร์โมนไม่ถึงแล้วเกิดการตั้งครรภ์ได้ ดังนั้นสิ่งที่ผมเขียนในบทความต่อไปนี้ เป็นคำแนะนำสำหรับวิธีการแก้ไขกรณีลืมรับประทานยาคุมกำเนิดฉบับเดียวกับที่แพทย์และเภสัชกรใช้อ้างอิงเลย

คำแนะนำสำหรับวิธีการแก้ไขเมื่อลืมกินยาคุมกำเนิดที่ใช้อ้างอิงหลักๆจะมีอยู่ 2 แหล่ง คือ National library of medicine USA และ องค์การอนามัยโลก (WHO) ซึ่งผมจะเขียนไว้ทั้ง 2 แบบ อิงตามแบบไหนก็ได้ ไม่ผิด ให้เลือกเอาอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งทั้ง 2 แบบ ต่างก็มีข้อดีและข้อเสียต่างกันไปโดย National library of medicine USA จะดีตรงไม่ต้องจำว่ายาคุมที่กินมีปริมาณฮอร์โมนเท่าไร แต่ต้องรู้ว่าเม็ดที่ลืมกิน ลืมกินในสัปดาห์ที่เท่าไร ในขณะที่ของ องค์การอนามัยโลก (WHO) ต้องรู้ว่ายาคุมที่เรากินมีปริมาณฮอร์โมนเท่าไร

คำแนะนำตาม National library of medicine USA

กรณีลืมรับประทาน 1 เม็ด : ให้รับประทานยาทันทีที่นึกได้และรับประทานยาเม็ดต่อไปเช่นเดิม (ในวันนั้นจะได้ทานยาทั้งหมด 2 เม็ด)

กรณีลืมรับประทาน 2 เม็ด ในสัปดาห์ที่ 1-2 (14 เม็ดแรก) : รับประทานยา 2 เม็ดทันทีที่นึกได้ และรับประทานยาอีก 2 เม็ดในวันถัดไป จากนั้นรับประทานยาตามปกติ และภายใน 7 วันของช่วงที่ลืมรับประทานยา ให้ใช้วิธีคุมกำเนิดแบบอื่นร่วมด้วย เช่น สวมถุงยางอนามัย เป็นต้น

กรณีลืมรับประทาน 2 เม็ด ในสัปดาห์ที่ 3 (เม็ดที่ 15 – 21) : ให้ทิ้งยาแผงเดิม และเริ่มรับประทานยาแผงใหม่ได้เลยในวันนั้น และภายใน 7 วันของช่วงที่ลืมรับประทานยา ให้ใช้วิธีคุมกำเนิดแบบอื่นร่วมด้วย เช่น สวมถุงยางอนามัย เป็นต้น

กรณีลืมรับประทานตั้งแต่ 3 เม็ดขึ้นไป : ให้ทิ้งยาแผงเดิม และเริ่มรับประทานยาแผงใหม่ได้เลยในวันนั้น และภายใน 7 วันของช่วงที่ลืมรับประทานยา ให้ใช้วิธีคุมกำเนิดแบบอื่นร่วมด้วย เช่น สวมถุงยางอนามัย เป็นต้น และในเดือนที่ลืมรับประทานยานี้ อาจไม่มีประจำเดือนมา แต่หากไม่มีประจำเดือนมาติดต่อกัน 2 เดือน ควรปรึกษาแพทย์เนื่องจากอาจเกิดการตั้งครรภ์

คำแนะนำตามองค์การอนามัยโลก (WHO)

สำหรับคำแนะนำกรณีลืมกินยาคุมกำเนิดขององค์การอนามัยโลก (WHO) นั้น จะพิจารณาโดยดูจากปริมาณฮอร์โมน Ethinyl estradiol ในยาคุมกำเนิดที่เรารับประทาน ซึ่งหากไม่ทราบปริมาณฮอร์โมน Ethinyl estradiol สามารถดูได้จากข้างกล่องยาคุมกำเนิดที่เรารับประทานอยู่ หรือดูจากตารางข้างท้ายที่ผมสรุปไว้ก็ได้ (ผมจะสรุปเอาไว้ให้เฉพาะตัวที่พบได้บ่อยๆตามท้องตลาดนะครับ)

กรณียาคุมกำเนิดที่มี Ethinyl estradiol 30-35 ไมโครกรัม

หากลืมรับประทาน 1-2 เม็ด : ให้รับประทานยาทันทีที่นึกได้และรับประทานยาเม็ดต่อไปเช่นเดิม (ในวันนั้นจะได้ทานยาทั้งหมด 2 เม็ด) โดยไม่จำเป็นต้องใช้วิธีการอื่นในการคุมกำเนิดร่วมด้วย

หากลืมประทานตั้งแต่ 3 เม็ดขึ้นไป : ให้รับประทานยาทันทีที่นึกได้และรับประทานยาเม็ดต่อไปเช่นเดิม แต่ต้องใช้วิธีการอื่นในการคุมกำเนิดร่วมด้วย 7 วัน กรณีลืมรับประทานยาในสัปดาห์ที่ 3 ให้รับประทานยาเม็ดที่มีฮอร์โมนจนหมดแผง จากนั้นเริ่มแผงใหม่ได้เลยโดยไม่ต้องเว้นระยะหรือกินเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน แต่ถ้าหากลืมประทานในสัปดาห์แรกและไม่ได้ใช้วิธีการคุมกำเนิดวิธีอื่นร่วมด้วย ควรต้องใช้ยาคุมฉุกเฉิน เพื่อป้องกันการตั้งครรภ์

กรณียาคุมกำเนิดที่มี Ethinyl estradiol น้อยกว่าหรือเท่ากับ 20 ไมโครกรัม

หากลืมรับประทาน 1 เม็ด : ให้รับประทานยาทันทีที่นึกได้และรับประทานยาเม็ดต่อไปเช่นเดิม (ในวันนั้นจะได้ทานยาทั้งหมด 2 เม็ด) โดยไม่จำเป็นต้องใช้วิธีการอื่นในการคุมกำเนิดร่วมด้วย

หากลืมประทานตั้งแต่ 2 เม็ดขึ้นไป : ให้รับประทานยาทันทีที่นึกได้และรับประทานยาเม็ดต่อไปเช่นเดิม แต่ต้องใช้วิธีการอื่นในการคุมกำเนิดร่วมด้วย 7 วัน กรณีลืมรับประทานยาในสัปดาห์ที่ 3 ให้รับประทานยาเม็ดที่มีฮอร์โมนจนหมดแผง จากนั้นเริ่มแผงใหม่ได้เลยโดยไม่ต้องเว้นระยะหรือกินเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมน แต่ถ้าหากลืมประทานในสัปดาห์แรกและไม่ได้ใช้วิธีการคุมกำเนิดวิธีอื่นร่วมด้วย ควรต้องใช้ยาคุมฉุกเฉิน เพื่อป้องกันการตั้งครรภ์

ยาคุมกำเนิดในท้องตลาด

ก่อนจะอ่านวิธีการแก้ไขเมื่อลืมกินยาคุมกำเนิดตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO) เราต้องรู้ก่อนว่ายาคุมกำเนิดที่เรากิน มีปริมาณฮอร์โมนเท่าไร ซึ่งให้สนใจที่ตัว Estrinyl estradiol อย่างเดียวพอ อีกตัวไม่ต้องไปสนใจครับ

หมายเหตุ ปริมาณฮอร์โมนของยาคุมกำเนิดที่เขียนไว้ข้างกล่อง มักเขียนในหน่วยมิลลิกรัม ซึ่งวิธีการเปลี่ยนหน่วยมิลลิกรัมให้เป็นไมโครกรัมคือ ให้เอาตัวเลขในหน่วยมิลลิกรัม x 1,000 แต่ถ้าหากอยากเปลี่ยนจากไมโครกรัมเป็นมิลลิกรัมให้ทำตรงข้ามคือ เอาตัวเลขในหน่วยไมโครกรัมหารด้วย 1,000 ครับ

สุดท้ายผมตัดสินใจรวบรวมคำถามที่พบบ่อย มาตั้งกระทู้ใน dek-d อีกกระทู้นึงเลย พร้อมบอกคนในกระทู้ที่มาถามกันเยอะๆว่า ไปอ่านที่กระทู้นี้นะ แต่กลายเป็นว่ากระทู้ที่ผมตั้งใหม่นั้นมีคนไปอ่านน้อยมาก กลับกันกระทู้ต้นทางนั้นก็ยังมีคำถามเดิมๆโผล่มาเรื่อยๆ ทำไมเค้าไม่กดไปอ่านกระทู้ที่ผมตั้งไว้เพื่อตอบคำถามกัน ผมก็ไม่เข้าใจเหมือนกัน อย่างไรก็ดี ผมคิดว่าข้อมูลในนั้นน่าจะพอมีประโยชน์ ผมเลยขอเอาข้อมูลที่ผมเคยโพสต์ไว้มาโพสต์อีกที่ไว้ที่ Jaslyn แล้วกันครับ แต่เนื้อหาจะมีการแปลงคำบางคำบ้าง เพื่อให้เหมาะกับกาลเทศะ และพื้นที่นี้

1. เรื่องหน้า 7 หลัง 7

หน้า 7 หลัง 7 ผมเห็นเป็นอะไรที่ชอบใช้กันมาก และก็พลาดกันมากๆเช่นเดียวกัน ปัญหาหลักๆของหน้า 7 หลัง 7 เลยก็คือ ประจำเดือนมันเลื่อนครับ คนที่ใช้วิธีนับหน้า 7 หลัง 7 ได้ ประจำเดือนต้องมาตรงเวลามาก และรอบตรงกันในทุกเดือน ซึ่งมีผู้หญิงไม่กี่คนหรอกครับที่ประจำเดือนจะมาได้ตรงขนาดนั้นตลอด ทีนี้ถ้าเดือนไหนเกิดเลื่อนขึ้นมา ก็เริ่มเครียด กลัวท้อง พอยิ่งเครียดมันก็ยิ่งเลื่อนไปอีก ก็ไปกันใหญ่เลยทีนี้ คนที่มาถามคำถามนี้ มักบอกว่ามีอะไรกับแฟนวันที่เท่านี้ ตอนนี้ประจำเดือนไม่มา เครียดมาก ทำไงดี และผมก็มักตอบไปว่า อย่าไปเครียด ส่วนมากแล้วมันแค่ประจำเดือนเลื่อนเฉยๆ ยิ่งเครียดเดี๋ยวยิ่งเลื่อน แต่ก็ทิ้งไว้ท้ายไว้ถ้าประจำเดือนขาดครบ 1 รอบเดือนแล้วจริงๆ ให้ลองซื้อชุดตรวจครรภ์มาตรวจดู เพราะวิธีนี้เป็นวิธีป้องกันที่มีประสิทธิภาพต่ำมากและไม่เป็นที่ยอมรับในวงการแพทย์

ปัญหาอีกปัญหาที่มักพบบ่อยๆ คือ นับหน้า 7 หลัง 7 ผิด!!!! ผมพบว่าคนเกินครึ่งนับหน้า 7 หลัง 7 จากวันสุดท้ายที่มีประจำเดือน ซึ่งผิดมากๆเลยนะครับ (การนับแบบนี้มีโอกาสสูงมากที่จะไปมีอะไรกันตอนวันไข่ตกพอดี) ที่ถูกคือต้องนับจากวันแรกที่มีประจำเดือน เพราะฉะนั้นถ้าเรานับหน้า 7 เราก็ไม่รู้ว่าประจำเดือนเรามาจริงๆวันไหน จะเลื่อนหรือเปล่าก็ไม่รู้ แต่ถ้าเรานับหลัง 7 ก็มีโอกาสสูงที่จะไปชนกับวันแดงเดือด

2. ยาคุมฉุกเฉิน

ยาคุมฉุกเฉิน จะมี 2 เม็ด ตามปกติแล้ว เราจะกินหลังจากมีเพศสัมพันธ์ 1 เม็ด หลังจากนั้น 12 ชม. กินอีก 1 เม็ด หรือกินทั้ง 2 เม็ดพร้อมกันทันที ทีนี้ คำถามที่มักพบคือ

2.1 กินเม็ดแรกหลังจากมีเพศสัมพันธ์ไปแล้วเกิน 1 วัน จะเป็นอะไรไหม

ตอบ ยาคุมฉุกเฉินประสิทธิภาพจะดีที่สุดเมื่อกินหลังมีเพศสัมพันธ์ทันที และยังได้ผลดีอยู่เมื่อไม่เกิน 24 ชม. แต่หากเลย 24 ชม. ไปแล้วประสิทธิภาพจะเริ่มลดลง โดยประสิทธิภาพจะลดลงไปเรื่อยๆตามระยะเวลาที่ห่างออกไป ถ้ากินที่ 72 ชม. จำไม่ได้ว่าประสิทธิภาพเหลือกี่ % คุ้นๆว่าอยู่แถวๆ 70% นิดๆ (ไม่แน่ว่า 76% หรือ 79% เนี่ยแหละครับ จำตัวเลขเป๊ะๆไม่ได้) แต่ถ้าเกิน 72 ชม. แล้ว ประสิทธิภาพมันจะต่ำมากครับ (คุ้นๆว่า ถ้าเลย 72 ชั่วโมงไปแล้ว แต่ยังไม่เกิน 120 ชม. ประสิทธิภาพจะเหลือประมาณ 60% ครับ)

ปล. เรื่องระยะเวลาในการเริ่มกินที่พูดถึงไปนี่ หมายถึงเฉพาะพวกยาคุมฉุกเฉินที่มีใช้กันทั่วไปนะครับ ไม่นับรวมพวกตัวใหม่อย่าง Ulipristal แต่ Ulipristal ไม่ต้องไปสนใจมันหรอกครับ เพราะแทบไม่เคยเห็นมีใครใช้ในไทยเลย

2.2 กินเม็ดที่ 2 ไม่ทัน เป็นไรไหม

ตอบ เป็นครับ แต่ไม่มากเท่าไร คือ ยิ่งกินเม็ดที่ 2 เกิน 12 ชม. ไปมากเท่าไร ประสิทธิภาพก็ยิ่งลดลงเท่านั้น แต่ถามว่าลดลงมากไหม ก็ตอบว่าไม่มากครับ มันสำคัญที่ระยะเวลาที่กินเม็ดแรกมากกว่า โดยประสิทธิภาพยังคงลดลงไม่มากหากเลย 12 ชม. ไปแล้ว แต่ยังไม่เกิน 24 ชม. แต่จะเริ่มลดมากขึ้นเมื่อขึ้นหากเกิน 24 ชม. แต่ยังไม่เกิน 72 ชม. อย่างไรก็ตาม หากเทียบระหว่างกินเม็ดแรกไม่ทัน กับกินเม็ดที่สองไม่ทัน ก็ต้องบอกว่า การกินเม็ดที่สองไม่ทันมีผลลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิดน้อยกว่ากินเม็ดแรกไม่ทัน ดังนั้นถ้าพูดเรื่องระยะเวลาในการกินนั้น ก็ต้องบอกว่าเม็ดแรกสำคัญกว่า

ต้องยอมรับว่าปัญหาเรื่องลืมกินเม็ดที่ 2 เนี่ย เป็นปัญหาใหญ่จริงๆ เพราะลืมกันบ่อยมาก จนตอนหลังๆบางคนเค้าแนะนำให้กินพร้อมกันไปเลย 2 เม็ดก็ได้ ถ้าเป็นฝรั่งเค้าก็กินทีเดียวเลย 2 เม็ด แต่ปัญหาของผู้หญิงไทยคือ ผู้ใหญ่ไทยค่อนข้างตัวเล็กครับ พอกินทีเดียว 2 เม็ดเลย บางครั้งระดับฮอร์โมนมันพุ่งไปสูงเกินก็เลยอ้วกครับ ถ้าอ้วกออกมาแล้วต้องกินใหม่นะครับ ถ้าใครกินพร้อมกัน 2 เม็ดแล้วไม่อ้วกก็กินพร้อมกันทีเดียว 2 เม็ดไปเลยครับ จะได้ไม่ลืม แต่ถ้ากินแล้วอ้วกก็ต้องแบ่งกินทีละเม็ดครับเหมือนเดิมครับ

2.3 กินยาคุมไปเลยทีเดียว 2 เม็ด อีก 12 ชม.ต้องกินอีกไหม

ตอบ คำถามนี้แต่ก่อนเจอบ่อย แต่เดี๋ยวนี้ไม่ค่อยเจอแล้ว ก็อย่างที่บอกไปแล้วคือ ไม่ต้องกินครับ กินทีเดียว 2 เม็ดเลยก็ได้ แต่ถ้ากินทีเดียว 2 เม็ดแล้วอ้วก ก็แนะนำให้แบ่งกินทีละเม็ดครับเหมือนเดิมครับ

2.4 กินยาคุมฉุกเฉินไปแล้ว มามีเพศสัมพันธ์อีก ต้องกินยาคุมอีกไหม

ตอบ หลังๆมาเจอคำถามนี้บ่อยขึ้นเรื่อยๆ คือต้องบอกก่อนว่า ยาคุมฉุกเฉิน เค้ามีไว้สำหรับฉุกเฉินจริงๆ คือพลาดไปแล้ว ไม่รู้จะทำยังไง ให้กินยาคุมฉุกเฉิน เพราะฉะนั้นในข้อบ่งใช้จะไม่มีเขียนเรื่องป้องกันหลังกินไปแล้วนะครับ ตอนขอ อย. เค้าก็ไม่ได้ยื่นงานวิจัยเรื่องนี้ (อาจจะไม่ได้ทำด้วยซ้ำไป) เพราะฉะนั้นเค้าไม่รับประกันผลหากกินก่อนหน้ามีเพศสัมพันธ์ (เอาจริงๆ มีบางคนกินกันไว้ก่อนก็มี ซึ่งมันไม่ถูกนะครับ ฉุกเฉินก็ฉุกเฉินจริงๆ ถ้ารู้ตัวว่าต้องมีแน่ๆ ก็ต้องหาวิธีอื่นครับ ไม่ใช่เอายาคุมฉุกเฉินมากินกันไว้ก่อน)

อย่างไรก็ตาม มันก็พอมีงานวิจัยอยู่บ้างว่า หลังจากกินไปแล้ว มีเพศสัมพันธ์อีกภายในเวลาไม่เกิน 12 ชม. ไม่ต้องกินซ้ำอีกก็ได้ (กินเยอะไป ฮอร์โมนพุ่งกระฉูด อ้วกแตกเปล่าๆ) เพราะฉะนั้นหากกินก่อนมีเพศสัมพันธ์แค่ 1-2 ชม. ไม่ต้องกินซ้ำอีกนะครับ นอกจากนี้หลังๆมามีงานวิจัยว่า หากมีเพศสัมพันธ์อีกภายในเวลาไม่เกิน 24 ชม. หลังจากกินไปแล้ว ก็ยังเอาอยู่

สรุป

ส่วนมากคำถามที่มักพบและเข้าใจผิดบ่อยๆมักเป็นเรื่องยาคุมฉุกเฉินเนี่ยแหละครับ ถ้าเป็นยาคุมธรรมดาคุณสุภาพสตรีส่วนใหญ่จะกินถูกกันอยู่แล้ว มักจะงงๆนิดหน่อยสำหรับคนที่เริ่มกินแรกๆ ก็อาจมีนับวันยังไม่ถูกบ้าง แต่สำหรับคนที่กินเป็นประจำอยู่แล้วมักไม่มีปัญหาอะไร

สำหรับยาคุมฉุกเฉิน ไม่จำเป็นอย่ากินบ่อย เพราะเป็นการเพิ่มโอกาสเสี่ยงต่อการท้องนอกมดลูก แม้ว่างานวิจัยหลังๆพบว่า ไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ คือไม่เกี่ยวกับเรื่องท้องนอกมดลูกแล้ว แต่จะทำให้ระดับฮอร์โมนเหวี่ยงและสวิงเฉยๆ แต่ยังไงซะ สิ่งที่ถูกแน่นอนก็คือ ยาคุมธรรมดานั้นปลอดภัยกว่ายาคุมฉุกเฉินแน่นอน ครับ ถ้าต้องกินยาคุมจริงๆ อยากให้กินยาคุมธรรมดามากกว่าครับ